Styczeń 3

Pedagog szkolny

Funkcje pedagoga szkoły pełni pani Małgorzata Bugała.

Zabawy z naszego dzieciństwa przygotowujące

do nauki czytania i pisania

Czytanie i pisanie to podstawowe środki komunikacji społecznej! Czytania i pisania możemy uczyć dopiero wtedy, gdy dziecko opanuje mowę werbalną oraz osiągnie niezbędny poziom dojrzałości psychofizycznej i intelektualnej

Zarówno czytanie jak i pisanie angażują ten sam zespół podstawowych funkcji psychofizycznych: słuchową, artykulacyjną, wzrokowo-przestrzenną, motoryczną, które wspólnie zapewniają im prawidłowy przebieg

Zarówno czytanie jak i pisanie angażują ten sam zespół podstawowych funkcji psychofizycznych: słuchową, artykulacyjną, wzrokowo-przestrzenną, motoryczną, które wspólnie zapewniają im prawidłowy przebieg. Przygotowanie do nauki czytania i pisania koncentruje się na rozwijaniu sprawności psychomotorycznych oraz pozytywnych nastawień emocjonalno-społecznych dzieci.

Percepcja  słuchowa angażuje trzy rodzaje słuchu: – pozwala na odbieranie wrażeń słuchowych i daje podstawę do rozwoju pozostałych, słuch muzyczny – umożliwia identyfikację rodzajów słuchu wysokości  słuch fonematyczny -dźwięków, ich jakości umiejętność prawidłowego różnicowania dźwięków mowy ludzkiej czyli fonemów – analiza słuchowa – synteza słuchowa – pamięć słuchowa Dzieci z zaburzonym słuchem fonematycznym mogą prawidłowo słyszeć poszczególne dźwięki, ale nie potrafią wyróżnić ich z potoku słów.

Dzieci z zaburzoną lub słabo rozwiniętą percepcją słuchową mają trudności w zakresie: zapamiętywania, powtarzania złożonych instrukcji i poleceń słownych, zapamiętywania ciągów słownych, np. trudnych wyrazów i dłuższych zdań,  nauki dni tygodnia, nazw miesięcy oraz treści wierszy i piosenek, nauki pisania i czytania.

Przykłady zabaw z naszego  dzieciństwa usprawniające percepcję słuchową:

zabawa w wymyślanieØ zabawa w „Coś w pobliżu na literę …” , w głuchy telefon”  wymyślanie wyrazów zaczynających się na tę głoskę, na którą skończył się wyraz poprzedni, zabawa w „Państwa, miasta”,  wyliczanki.

Przykłady innych zabaw usprawniających percepcję słuchową: rozpoznawanie przedmiotów na podstawie dźwięków (pęk kluczy, garnek, klocki drewniane, szklanka, folia itp.) dobieranie w pary przedmiotów o jednakowym brzmieniu – np. puszki słuchowe rozpoznawanie dźwięków z otoczenia, np. tramwaj, samochód, odkurzacz itp. odtwarzanie określonego rytmu poprzez klaskanie, wystukiwanie,  tupanie, wyodrębnianie słów na początku, w środku i na końcu zdania, liczenie wyrazów w zdaniu, rozwijanie             i układanie zdań.

Przykłady innych zabaw usprawniających percepcję słuchową: podział wyrazów            na sylaby (za pomocą klaskania, wystukiwania itp.), liczenie sylab w wyrazach, tworzenie wyrazów rozpoczynających się na dana sylabę, odgadywanie słownych zagadek: „Co powstanie gdy do sylaby „my” dodamy głoskę „sz”? gdy w słowie kra(n) odetniemy ostatnia głoskę?”  „Jaki dźwięk jest po a w wyrazie szafa?””itp., wypowiadanie głoskami słowa przedstawionego na obrazku (głoskowanie), wyszukiwanie wyrazów lub nazw obrazków zawierających w nazwie daną głoskę, wysłuchiwanie i liczenie samogłosek        w wypowiadanych słowach

Percepcja wzrokowa

Zdolność rozpoznawania i różnicowania bodźców wzrokowych oraz umiejętność ich interpretowania. Percepcja wzrokowa rozwija się pod wpływem uczenia się i doświadczeń ze środowiska, dlatego należy się jej uczyć podobnie jak wszelkich innych umiejętności.

Dzieci z zaburzoną lub słabo rozwiniętą percepcją wzrokową mają trudności w zakresie:- uczenia się, różnicowania, zapamiętywania i odtwarzania figur geometrycznych i liter- poprawnego odtwarzania wzorów w układankach i mozaikach- tworzenia rysunków bogatych w szczegóły- używania określeń dotyczących stosunków przestrzennych             i poprawnego ich spostrzegania

Przykłady zabaw z naszego dzieciństwa usprawniające percepcję wzrokową

Memory – szukanie par obrazków, Piotruś Pan, Puzzle, Układanki geometryczne, Statki, Szyfry

Przykłady innych zabaw usprawniających percepcję wzrokową:

Zabawa w przebieranki (rodzic zakłada na siebie różne części garderoby,  np. czapkę pasek, skarpetki zegarek, dziecko zapamiętuje i gdy zamyka oczy rodzic zmienia swój wygląd, np. zakłada inną czapkę lub zakłada zegarek na drugą rękę; gdy dziecko otworzy oczy musi powiedzieć co się zmieniło) Zabawa „W krainie rękawiczek” (zabawa przeznaczona dla maluszków, zadaniem dziecka jest połączenie par rękawiczek, jeśli nie mamy dużej ilości rękawiczek możemy użyć, np. skarpetek). Zabawa „Zgadnij,                co zmieniło swoje miejsce” (układamy przed dzieckiem kilka przedmiotów lub obrazków, dziecko zapamiętuje, zamyka oczy, a my zamieniamy dwa przedmioty miejscami;             gdy dziecko otworzy musi powiedzieć co zmieniło swoje miejsce), Zabawa „Zgadnij, czego brakuje” (układamy przed dzieckiem kilka przedmiotów lub obrazków, dziecko zapamiętuje, zamyka oczy, a my zabieramy jeden przedmiot; gdy dziecko otworzy musi powiedzieć czego brakuje)

Przykłady innych zabaw usprawniających percepcję wzrokową: składanie pociętych obrazków (od prostych dwuczęściowych, do skomplikowanych puzzli z ulubionymi bohaterami z bajek), wyodrębnianie różnic między obrazkami, wyszukiwanie szczegółów na ilustracjach, odwzorowywanie figur z klocków i patyczków, Loteryjki obrazkowe              i literowe

Motoryka duża – sprawność ruchowa całego ciała. Motoryka mała – sprawność ruchowa rąk w zakresie szybkości ruchów, ich precyzji; czynności manualne niezbędne podczas samoobsługi, rysowania, pisania. Motoryka narządów mowy – sprawność  narządów mowy, która decyduje o poprawności wymowy. Sprawności motoryczne to umiejętności wymagające bardzo precyzyjnej koordynacji (np. posługiwanie się sztućcami, jazda               na rowerze, gra w piłkę).

Dzieci z zaburzoną lub słabo rozwiniętą koordynacją mają trudności w prawidłowego chwytania i rzucania, ubierania się, zakresie: utrzymywania równowagi przy staniu               na jednej nodze, skakaniu, rzucaniu i chwytaniu piłki, posługiwania się podstawowymi narzędziami codziennego użytku i przedmiotami, wykonywania prac plastycznych takich jak: rysowanie, wycinanie, wydzieranie, naklejanie, nauki pisania (utrzymywanie się          w liniaturze zeszytu, silny nacisk ołówka lub długopisu).

Przykłady zabaw z naszego dzieciństwa usprawniające koordynację ruchową, motorykę dużą:

Skakanie na skakance i w gumę, Gra w klasy, Zabawy z hula hop, Zabawa „Król Skoczków” ,Gra w badmintona ,Wyklaskiwani, Zabawa w „Szczura”.

Przykłady zabaw z naszego dzieciństwa usprawniające koordynację ruchową, motorykę małą:

Zabawa z Jojo, Gra w „Bierki”, Gra w „Kapsle”, Rysowanie za pomocą szablonów, Stemplowanie.

Przykłady innych zabaw usprawniających motorykę dużą: różne rodzaje zabaw rzutnych, zabawy rytmiczne polegające na wyrażaniu ruchem muzyki, zachęcanie do swobodnej ekspresji ruchowej, udział w różnego rodzaju zawodach, ćwiczenia tułowia, skłony           i skręty w różnych kierunkach, przód, tył, w prawo, w lewo, zabawy z piłką- toczenie piłki po podłodze przez dwoje dzieci, strzelanie do bramki, podrzuty piłki do góry, chwyt rękami w leżeniu na podłodze

Przykłady innych zabaw usprawniających motorykę małą: nawlekanie koralików, przewlekanie sznurków, tasiemek, sznurowadeł przez różne rzeczy i otwory, zamalowywanie obrazków w książeczkach do malowania, zwijanie palcami chusteczek, apaszek, kalkowanie obrazków, modelowanie z plasteliny, modeliny, masy papierowej, wycinanie najpierw prostych, potem nieco bardziej skomplikowanych kształtów z papieru kolorowego, rysowanie w liniach wzorów literopodobnych i szlaczków, podbijanie balonika wyłącznie palcami, ugniatanie papierowych kul i rzucanie nimi do celu, wypuszczanie piłeczki tenisowej z ręki w dół i próby chwytania jej w locie, samymi palcami.

Pozostałe, ogólnorozwojowe zabawy z naszego dzieciństwa: Zabawy tematyczne, np..    w dom, w sklep, Zabawy w teatrzyk, Zabawa „Pomidor”, Zabawa „Kolory”, Zabawa       w „Chowanego”, Zabawa w „Ciuciubabkę”  Zabawa w „Ciepło – zimno” Zabawa            w „Krowę” .

Jeżeli planujesz na rok – sadź ryż;

Jeżeli planujesz na 10 lat – sadź drzewa;

Jeżeli planujesz na setki lat – kształć swoje dzieci.”

15 pomysłów na to, jak doskonalić percepcję wzrokową dziecka

W ramach cyklu dotyczącego propozycji zabaw z dzieckiem, prezentujemy Wam Drodzy Rodzice zestaw ćwiczeń usprawniających percepcję wzrokową. Aby jednak ta zabawa była przyjemnością i spełniała swój cel, warto poświecić kilka chwil na wyjaśnienie, czym owa percepcja wzrokowa jest        i do czego jest nam w życiu potrzebna.

„Percepcja wzrokowa (…) jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców wzrokowych a także do ich interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń” (Frostig i Horne, 1989). Odpowiedni (właściwy dla danego wieku) poziom percepcji wzrokowej umożliwia poprawne przeprowadzanie takich czynności, jak czytanie, pisanie, układanie (puzzli, klocków), reprodukowanie figur, kształtów, wykonywanie zadań matematycznych (np. geometrycznych).

Nawiązując do definicji, wedle której percepcja wzrokowa doskonali się poprzez doświadczenie, można „przemycać” do zabawy z dzieckiem takie aktywności, które sprzyjają doskonaleniu spostrzegania wzrokowego. Warto więc zaprosić swojego przedszkolaka czy też ucznia do tego typu ćwiczeń – pomogą mu one doskonalić już nabyte umiejętności w tym zakresie, co w przyszłości może pozwolić uniknąć deficytów percepcji wzrokowej           (które mogą być symptomatyczne dla dysleksji).

Wykonując te ćwiczenia (podobnie jak wszystkie inne z dziećmi) należy pamiętać o tym,    aby dostosować je do możliwości i potrzeb dziecka (inaczej bowiem będziemy ćwiczyć           z trzylatkiem, który dopiero zaczyna swoje przygody z układankami, a inaczej z uczniem czwartej klasy, u którego zdiagnozowano dysleksję).

1. Układanie figur, kształtów, szeregów
• układanie wg wzoru (musimy przygotować wcześniej dwa komplety kolorowych figur     np., wyciętych z kartonu). Układamy przed dzieckiem wzór ze „swojego” kompletu,           np. czerwony trójkąt – żółte koło – niebieski kwadrat – czerwony kwadrat itd., następnie dziecko musi ułożyć taki sam wzór jak nasz;
• układanie z pamięci (układamy wzór, prezentujemy go dziecku przez pewien czas, np. 20 sekund i prosimy, aby uważnie się przyjrzało i postarało zapamiętać. Następnie składamy wzór, a dziecko odtwarza go z pamięci (wykorzystując do tego figury ze swojego kompletu).

2. Składanie pociętych obrazków
• wg wzoru (np. przecięte na kilka części dwie identyczne kartki pocztowe – rodzic układa swoją jako wzór, a następnie to samo robi dziecko)
• bez wzoru (można tu wykorzystać różne obrazki, pocztówki, zdjęcia – pocięte na kawałki)

3. Uzupełnianie braków na obrazkach – można w tym celu wykorzystać gotowe obrazki dostępne w Internecie, na których brakuje pewnych części – zadaniem dziecka jest rozpoznanie i nazwanie brakujących części/przedmiotów (np. brak nosa w rysunku twarzy).

4.Wyodrębnianie różnic miedzy obrazkami – można wykorzystać obrazki dostępne 
      w dziecięcych gazetkach (zadaniem dziecka jest znaleźć różnice między obrazkami – ich ilość jest zazwyczaj określona, np. 5 różnic)

5. Różnicowanie położenia figur/elementów w przestrzeni – co jest blisko a co daleko?         (np. podczas spaceru)

6. Wzrokowe rozpoznawanie kierunku ułożenia strzałek (wcześniej warto wydrukować na kartce kilkanaście strzałek w różnym kierunku), kształtowanie pojęć kierunku w górę, w dół, w prawo, w lewo, skośnie w lewy górny róg, skośnie w prawy dolny róg, itd. („pokaż mi te strzałki, które są skierowane w prawą stronę”)

7. Układanie obrazków po lewej i po prawej stronie stołu/biurka/kartki (można poprowadzić umowną granicę, np. położyć długą linijkę na środku biurka i poprosić dziecko aby po lewej stronie ułożyło, np. czerwone klocki a po prawej zielone)

8. Dobieranie wyrazów do obrazków – rodzic przygotowuje kilka obrazków, na których        są np. sprzęty domowe, zwierzęta, zawody (ważne aby na obrazku był jeden element)             a następnie podpisy (nazwy tych przedmiotów). Zadaniem dziecka jest właściwe przyporządkowanie nazwy do obrazka.

9. Układanie puzzli – najpierw z dużych puzzli, potem z coraz mniejszych (stopniowo zwiększamy również liczbę elementów).

10. Przerysowanie prostych figur i kształtów (koło, trójkąt) – najpierw w oparciu 
         o prezentowany wzór, potem z pamięci – prezentujemy wzór przez kilka sekund potem chowamy go i dziecko rysuje z pamięci (ćwiczenie to rozwija również pamięć wzrokową bezpośrednią).

11. Opisywanie obrazków – tego, co się na nich dzieje, kto jest na obrazku, co robią osoby    na danym obrazku (obrazki z książek, dziecięcych gazet).

12. Wyszukiwanie elementów na obrazku lub w otoczeniu – według nazwy („czy jest na tym obrazku jakieś zwierzę?”, „pokaż mi na tym zdjęciu wszystkie dzieci, które mają czapki”)  lub według położenia („pokaż mi coś, co leży na stole”, „pokaż, które zwierzęta na tym obrazku stoją na łące”)

13. Opisywanie otaczającej rzeczywistości – wspólne obserwowanie prostych zdarzeń, czynności, a następnie opisywanie ich przez dziecko (np. podczas spacerów).

14. Gra w domino (obrazkowe, literowe)

15. Ćwiczenia pamięci wzrokowej – pokazujemy dziecku obrazek na kilka sekund 
        i zakrywamy. Następnie pytamy: co było na obrazku? Ile było np. lalek, samochodów itp.?

Pamiętajmy, aby proponowane przez nas zadania były dla dziecka przyjemnością i okazją do miłego spędzenia czasu z rodzicami. Przy okazji ćwiczeń, które doskonalą percepcję wzrokową można nie tylko zapomnieć o nudzie (np. licząc żółte samochody, które mijamy 
w korku), ale przede wszystkim dobrze się bawić i pogłębiać swoje relacje z dzieckiem (np. układając razem z nim puzzle ze 100 elementów).

Bibliografa:
FROSTIG M., HORNE D. (1989). Wzory i obrazki. Program rozwijający percepcję wzrokową. Poziom podstawowy (podręcznik). Warszawa
Anita Janeczek-Romanowska psycholog

15 pomysłów na doskonalenie percepcji słuchowej dziecka

Czym jest percepcja słuchowa? Dlaczego warto pracować z dzieckiem nad jej doskonaleniem? Wreszcie – co mogą zrobić rodzice, aby w jesienne i zimowe wieczory połączyć przyjemne z pożytecznym i rozwijać      z dzieckiem jego percepcję słuchową?

Percepcja słuchowa to zdolność do odbioru dźwięków – ich rozpoznawania, różnicowania oraz interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń.

O tym czy poziom percepcji słuchowej dziecka jest prawidłowy (czyli właściwy dla jego wieku), decyduje kilka elementów (m.in. słuch fonematyczny – zdolność rozpoznawania        i różnicowania dźwięków, np. kosa – koza, żal – szal; analiza i synteza słuchowa; pamięć słuchowa). Deficyt percepcji słuchowej może utrudniać nabywanie ważnych umiejętności       – czytania, pisania, mowy – jej rozumienia i poprawnego artykułowania dźwięków.

Zaburzenia percepcji słuchowej u dzieci w wieku szkolnym, mogą być symptomatyczne     dla dysleksji typu słuchowego. Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia trudności w tym zakresie, warto ćwiczyć z dzieckiem – należy przy tym pamiętać, aby ćwiczenia te nie były dla niego męczące i nadmiernie obciążające.

Oto nasze propozycje (dla pięciolatków i dzieci starszych), które można wykorzystać podczas długich  wieczorów.

1.Odtwarzanie struktur dźwiękowych
·    wystukiwanie rytmu (wcześniej zaprezentowanego przez rodzica, np. dwa uderzenia o stół – trzy klaśnięcia – dwa tupnięcia. Prezentowany rytm powinien być dostosowany do możliwości dziecka – zaczynamy od prostych, stopniowo zwiększając stopień trudności);
·    wyklaskiwanie rytmu na podstawie ustalonego wcześniej schematu graficznego (np. kwadrat = tupanie, trójkąt = klaskanie, koło = uderzanie rękami o nogi, rodzic układa figury   w określony sposób, a dziecko musi odtworzyć rytm zgodnie z ustaloną zasadą – jaka figura odpowiada jakiemu dźwiękowi. Ważne: stopniowanie trudności – najpierw 3 figury, a potem 6, 9).

2. Śpiewanie/powtarzanie wyrazów podanych przez rodzica – najpierw dwa trzy wyrazy, potem coraz więcej (np. kot – sanki – stół).

3. Różnicowanie dźwięków z najbliższego otoczenia
·    nazywanie ich i naśladowanie
·    rozpoznawanie osób po głosie (można wcześniej nagrać głos osób z otoczenia dziecka      – mamy, taty, babci, zadaniem dziecka jest rozpoznać, do kogo należy prezentowany głos);
·    łączenie dźwięku z obrazkiem – np. czajnik (zdjęcie czajnika, konkretny przedmiot)
z zaprezentowanym dźwiękiem (np. puszczonym z płyty);
·    zabawa „Co słyszę?” – rodzic chowa się i prezentuje jakiś dźwięk (z otoczenia dziecka, np. szczekanie psa), zadaniem dziecka jest odgadnąć jaki to dźwięk.

4. Podział zdań na wyrazy i wyrazów na sylaby (wyrazy dwusylabowe, wyrazy trzysylabowe, wyrazy wielosylabowe)

5. Łączenie sylab w wyrazy – „Jaki to będzie wyraz, kiedy powiem pił-ka? A kiedy powiem sa-mo-lot?” Najpierw wyrazy składające się z 3 sylab, potem coraz trudniejsze.

6. Wyodrębnianie pierwszej głoski – „Co słyszysz na początku wyrazu Ania/ Ula /Ewa itp.” Najpierw dziecko powinno opanować wyróżnianie samogłosek, a potem spółgłosek na początku wyrazu (biurko, samochód itp.)

7. Różnicowanie wyrazów podobnie brzmiących np. półka-bułka, kosa-koza

8. Zabawa w dobieranie wyrazów na określoną głoskę, tworzenie ciągów wyrazowych – („Teraz będziemy mówić wyrazy na literę a” itp.)

10. Łączenie głosek w wyrazy, dzielenie wyrazów na głoski („Jaki to wyraz kiedy mówię    m-a-m-a?” Jakie litery słyszysz w wyrazie domek – przeliteruj”)

11. Segregowanie wyrazów wg ilości sylab, głosek – rodzic przygotowuje karteczki                z różnymi przedmiotami ( zwierzęta, owoce, zabawki itp., jeden obrazek na jednej karteczce. Zadaniem dziecka jest powiedzieć głośno nazwę każdego przemiotu, podzielić go na sylaby lub głoski, a następnie przyporządkować do określonej grupy, np. grupy zielonej                („Na zielonej kartce połóż te wyrazy, które mają trzy sylaby, a na żółtej te, które mają cztery sylaby”)

12. Szukanie ukrytych wyrazów w innych wyrazach np. ser-ce,   gra-bie (rodzic wypowiada  te wyrazy, a zadaniem dziecka jest „znalezienie” innego wyrazu w prezentowanym).

13. Wspólne układanie i nauka rymowanek, uzupełnianie słów w znanych rymowankach,    np. lata osa koło …., śnieżek prószy marzną …… Można również wesołe układać rymowanki o członkach rodziny, a następnie uczyć się ich wraz z dzieckiem na pamięć.

14. Ćwiczenie pamięci słuchowej – rodzic prezentuje dziecku ciąg cyfr, wyrazów (np. owoców), zadaniem dziecka jest zapamiętać te elementy i odtworzyć w kolejności podanej przez rodzica (na początek trzy, cztery elementy, stopniowo coraz więcej).

15. Wspólna nauka piosenek, wierszyków, tekstów – można przygotować krótki teatrzyk, występ dla pozostałych członków rodziny.

Występ przed babcią i dziadkiem i wypowiedzenie z pamięci wierszyka, układanie rymowanek, wyszukiwanie w otoczeniu wyrazów zaczynających się na literkę „p” – nauka może być świetną zabawą!